TOPINAMBUR - CZYM SIĘ CHARAKTERYZUJE?

Topinambur wykorzystuje się w kuchni, ale nie tylko. Jest on także częścią farmaceutyków, produktów chemicznych i przemysłowych. Jako żywność, stanowi źródło węglowodanów i inuliny. Do przygotowania dań wykorzystuje się najczęściej bulwy topinamburu, które mogą przybierać formy okrągłych lub guzowatych gron, przypominających korzeń imbiru. Kolor bulw topinamburu może różnić się i obejmować wiele odcieni brązu, bieli, czerwieni i fioletu.

Tradycyjna uprawa topinamburu ma na celu doprowadzenie do zbioru bulw późnej jesieni, kiedy składniki odżywcze rośliny – głównie węglowodany – migrują do dolnej części rośliny czyli do podziemnych bulw. Smak topinamburu podobny jest do smaku kasztanów jadalnych. Bulwa topinamburu zawiera około 75-80% wody, 2-3% białka i 15-16% węglowodanów. Bulwy topinamburu przypominają bulwy ziemniaków jednakże znacznie różnią się składem – część węglowodanowa w topinamburze stanowi w 80% inulina, a w ziemniaku – skrobia. Topinambur charakteryzuje się także większą zawartością żelaza, błonnika, witaminy B2, B1, fosforu, miedzi oraz sodu. Białka topinamburu zawierają aminokwasy egzogenne: tryptofan i treoninę. Kolejnym cennym składnikiem topinamburu jest wspomniana wcześniej inulina – nie trawiony przez ludzki układ enzymatyczny wielocukier.

Inulina określa mieszankę polimerów fruktozy i stanowi materiał zapasowy wielu roślin. Inulina nie jest trawiona w górnym odcinku przewodu pokarmowego dlatego wskazuje się na jej niską wartość kaloryczną. Inulina stymuluje wzrost bifidobakterii w jelitach. Jej spożycie nie zwiększa poziomów glukozy we krwi i  w efekcie nie powoduje wzrostu insuliny. Inulina możliwa jest do zakupienia w formie neutralnego w smaku, czystego proszku. W takiej formie może wzbogacać posiłki w błonnik bez zmiany ich smaku oraz poprawiać ich strukturę, poprzez właściwości żelujące i zagęszczające, co ma swoje zastosowanie szczególnie w przypadku żywności odtłuszczonej. Dodatek inuliny powoduje uczucie kremowości i może być zastosowany w pokarmie dla osób pragnących zredukować masę ciała. Inulina może zastępować tłuszcz w posiłku dzięki właściwościom strukturotwórczym przez co może obniżać wartość kaloryczną dania. Jej spożywanie daje uczucie sytości przez co obniża nadmierne łaknienie.

Warto więc zainteresować się produktami z dodatkiem topinamburu lub samodzielnie nauczyć się stosować  jego dodatek w kuchni. Niezaprzeczalnie inulina zawarta w topinamburze ma wiele interesujących i korzystnych dla zdrowia właściwości, a samo wykorzystanie bulw rośliny może urozmaicić dietę dostarczając chociażby sporej ilości potasu, którego odpowiednia podaż pozwala na właściwe funkcjonowanie układu nerwowego i mięśni.

W Chinach uprawia się topinambur na ziemiach po wydobyciu węgla, skażonych olejami i solami? Wykorzystanie rośliny w taki sposób przynosi wiele korzyści ekologicznych, ekonomicznych i społecznych.

Topinambur wykorzystywano w czasie II Wojny Światowej w celach przemysłowych? Roślina stanowiła surowiec do produkcji paliwa.

Autorką artykułu jest 

Bibliografia:

Ma X.Y. i wsp., „Jerusalem artichoke (Helianthus tuberosus), a medical salt-resistand plant has high adaptability and multiple-use values”, Journal od Medical Plants Research, 2011

Ninnes K., „Inulin and Oligofructose: What Are They?”, The Journal of Nutrition, 1999

Munim A i wsp., „An analysis of the Composition, Health Benefits, and Future Market Potential of Jerusalem Artichoke in Canada”, Canadian Center of Science and Education, 2017

CO DAJE NAM ARONIA?

 

Poszukując źródła wielu witamin i błonnika pokarmowego warto zwrócić uwagę na jagody aronii. Występuje ona w wielu odmianach i jest bogactwem kwasu foliowego, żelaza, manganu, poza tym jest owocem o niskiej kaloryczności. Cechuje się cierpkim i kwaśnym smakiem, dlatego bardzo rzadko spożywana jest w surowej formie. Alternatywą są wszelkiego rodzaju przetwory, takie jak: dżemy czy soki. Wysoka zawartość związków przeciwutleniających jest najważniejszym aspektem zdrowotnym tych owoców. Zgodnie z skalą ORAC aronia posiada najwyższy potencjał antyoksydacyjny porównując z owocami czarnego bzu, borówką, porzeczką, czy jeżyną. Dowiedz się więcej o antyoksydantach TUTAJ.

 Polifenole należące do epikatechin stanowią około 66% owoców aronii.  Aronia występuje w odcieniach od ciemnoniebieskiego do czarnego, w zależności od odmiany krzewy osiągają od 1,5-2,5 m wysokości. Uprawa ich nie wymaga dużego nakładu pracy i specjalnych warunków. Owocują od początku września i są odporne na pierwsze delikatnie jesienne przymrozki. Wśród plantatorów istnieje przekonanie, że dla lepszego smaku owoców należy odczekać ze zbiorami, aż pierwsze mrozy poprawią smak owocu. Niekiedy po zbiorach owoc poddaje się głębokiemu mrożeniu, a dopiero potem przetwarza się je na sok lub dżem.

Spożywanie aronii głównie zaleca się ludziom z problemami układu moczowego, zaburzeniom metabolicznym, ponieważ korzystnie wpływa na regulację poziomu glukozy i insuliny we krwi. Dowiedziono również, że owoce aronii stabilizują parametry profilu lipidowego. Zwiększają także pojemność antyoksydacyjną płynów ustrojowych. Dzięki tym właściwościom aronia może być stosowana przez osoby z cukrzycą oraz zespołem metabolicznym. Profilaktycznie, jako uzupełnienie diety, zaleca się spożywanie aronii w każdej grupie niezależnie od wieku czy jednostek chorobowych. Pamiętać należy o wysokiej zawartości witaminy K, dlatego też osoby z nadkrzepliwością powinny eliminować te owoce z diety.  

        Według badań nad zwierzętami laboratoryjnymi sok z jagód aronii wpływa przeciwzapalnie oraz hepatoprotekcyjnie. Inne badanie wskazuje na działanie bakteriostatyczne i przeciwwirusowe przeciwko wirusowi grypy. W literaturze można znaleźć wiele dowodów na to, że antyoksydanty z aronii hamują wzrost niektórych komórek nowotworowych, wykazują również działanie antymutagenne i immunomodulacyjne.

Ekstrakt z aronii zapobiega kumulacji kadmu w wątrobie i nerkach, dlatego chroni te narządy przed uszkodzeniem.

Aronia jest bardzo dobrym wyborem kiedy borykamy się z problemami kardiologicznymi. Stanowi swego rodzaju ochronę układu krwionośnego. Przyjmowanie ekstraktu z aronii podczas badań pozytywnie wpłynęło na poziom cholesterolu LDL, trójglicerydów oraz obniżyło ciśnienie tętnicze krwi pacjentów.

Badania wskazują, że jagody aronii poprawiają odporność, ponieważ hamują uwalnianie substancji prozapalnych.

Właściwości zdrowotne jagód aronii:

Warto pamiętać, że przetworzenie aronii nie powoduje utraty korzystnych dla naszego zdrowia składników. 

Rynek farmaceutyczny przepełniony jest suplementami na bazie jagód aronii. Bardzo trudna jest do określenia dawka terapeutyczna i bezpieczna dlatego, pomimo doniesień, że owoce te nie wykazują skutków ubocznych należy odpowiednio bilansować spożycie skoncentrowanych dawek.

Występuje wiele odmian aronii, dlatego warto zastanowić się nad sposobem przygotowania. Niektóre odmiany są bardzo soczyste i nadają się na sok, a inne charakteryzują się mniej cierpkim smakiem i są spożywane na surowo.

Autorką artykułu jest 

 

Bibliografia:

 

 

1. Kawecki, Z., Łojko, R., & Pilarek, B. (2007). Mało znane rośliny sadownicze. Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego.
2. Jeppsson, N., & Johansson, R. (2000). Changes in fruit quality in black chokeberry (Aronia melanocarpa) during maturation. The Journal of Horticultural Science and Biotechnology, 75(3), 340-345.
3. Oszmiański, J., & Wojdylo, A. (2005). Aronia melanocarpa phenolics and their antioxidant activity. European Food Research and Technology, 221(6), 809-813.
4. Valcheva-Kuzmanova, S. V., & Belcheva, A. (2006). Current knowledge of Aronia melanocarpa as a medicinal plant. Folia medica, 48(2), 11.
5. Zafra‐Stone, S., Yasmin, T., Bagchi, M., Chatterjee, A., Vinson, J. A., & Bagchi, D. (2007). Berry anthocyanins as novel antioxidants in human health and disease prevention. Molecular nutrition & food research, 51(6), 675-683.
6. Kulling, S. E., & Rawel, H. M. (2008). Chokeberry (Aronia melanocarpa)–A review on the characteristic components and potential health effects. Planta medica, 74(13), 1625-1634.
7. Sikora, J., Broncel, M., Markowicz, M., Chałubiński, M., Wojdan, K., & Mikiciuk-Olasik, E. (2012). Short-term supplementation with Aronia melanocarpa extract improves platelet aggregation, clotting, and fibrinolysis in patients with metabolic syndrome. European Journal of Nutrition, 51(5), 549-556.
8. Hwang, S. J., Yoon, W. B., Lee, O. H., Cha, S. J., & Dai Kim, J. (2014). Radical-scavenging-linked antioxidant activities of extracts from black chokeberry and blueberry cultivated in Korea. Food chemistry, 146, 71-77.
9. Jakobek, L., Šeruga, M., & Krivak, P. (2011). The influence of interactions among phenolic compounds on the antiradical activity of chokeberries (Aronia melanocarpa). International journal of food sciences and nutrition, 62(4), 345-352.
10. Ga̧siorowski, K., Szyba, K., Brokos, B., & Oszmiański, J. (1997). Antimutagenic activity of anthocyanins isolated from Aronia melanocarpa fruits. Cancer Letters, 119(1), 37-46.
11. Kedzierska, M., Olas, B., Wachowicz, B., Stochmal, A., Oleszek, W., Jeziorski, A., … & Glowacki, R. (2009). An extract from berries of Aronia melanocarpa modulates the generation of superoxide anion radicals in blood platelets from breast cancer patients. Planta Medica, 75(13), 1405-1409.
12. Broncel, M., Kozirog, M., Duchnowicz, P., Koter-Michalak, M., Sikora, J., & Chojnowska-Jezierska, J. (2009). Aronia melanocarpa extract reduces blood pressure, serum endothelin, lipid, and oxidative stress marker levels in patients with metabolic syndrome. Medical Science Monitor, 16(1), CR28-CR34.
13. Ho, G. T., Bräunlich, M., Austarheim, I., Wangensteen, H., Malterud, K. E., Slimestad, R., & Barsett, H. (2014). Immunomodulating activity of Aronia melanocarpa polyphenols. International journal of molecular sciences, 15(7), 11626-11636.
14. Park, S., Kim, J. I., Lee, I., Lee, S., Hwang, M. W., Bae, J. Y., … & Park, M. S. (2013). Aronia melanocarpa and its components demonstrate antiviral activity against influenza viruses. Biochemical and biophysical research communications, 440(1), 14-19.

OTRĘBY - KTÓRE Z NICH POMOGĄ NA ZAPARCIA?

 

W poprzednim artykule dowiedziałaś lub dowiedziałeś się co nieco o ogólnym wpływie otrębów zbożowych na zdrowie. Z tego opracowania dowiesz się więcej o rodzajach otrębów, ich charakterystyce oraz wykorzystaniu. Dzięki wiedzy zgromadzonej w tym artykule będziesz mogła lub mógł odpowiedzieć także na pytanie, które z otrębów dostępnych na rynku powinno się zastosować aby pomóc zwalczyć zaparcia.

Najpopularniejszymi na polskim rynku otrębami są pszenne, owsiane i żytnie.  Początkowo, głównym celem obróbki ziarna była produkcja mąki. Obecnie zauważa się potencjał i wykorzystuje również produkty uboczne przemiału ziarna takie jak otręby. Zauważono, że otręby są wspaniałym źródłem błonnika, niektórych składników mineralnych i witamin, między innymi kwasu foliowego, witamin B6, B1 oraz E, a także przeciwutleniaczy. Dzięki temu odkryciu zdecydowano, że warto wykorzystywać otręby do produkcji mąki razowej lub pełnoziarnistej. Otręby dodawane są na końcowych etapach produkcji mąki dlatego, żeby nie doszło do utlenienia cennych składników ani do ich usunięcia w trakcie rafinacji mąki. Otręby oddziałują wielorako na nasz organizm. Mogą go odżywiać poprzez obecność składników odżywczych, mogą działać w sposób mechaniczny na przewód pokarmowy dzięki dużej zawartości błonnika pokarmowego oraz mogą wykazywać działanie przeciwutleniające dzięki obecności alkilorezorcynoli i kwasów fenolowych. To właśnie frakcja otrębów zawiera więcej związków przeciwutleniających niż pozostałe: mąka czy zarodki pszenne. Nawet mąka pełnoziarnista zawiera mniej przeciwutleniaczy niż otręby.

Otręby pszenne powstają wskutek przemiału ziarna pszenicy, czyli zboża, które zaraz po ryżu jest najczęściej uprawianą rośliną na świecie. Otręby pszenne, tak jak i pozostałe, charakteryzują się wysoką zawartością błonnika – 42,8 g na 100g produktu. Zawartość rozpuszczalnych frakcji błonnika w otrębach pszennych jest dużo mniejsza w porównaniu z otrębami z innych zbóż. Z tego powodu otręby pszenne nie wykazują tak dużego wpływu na obniżenie poziomu cholesterolu we krwi. Największym atutem otrębów pszennych jest bogactwo błonnika nierozpuszczalnego, czyli tego, który odpowiedzialny jest za zwiększenie wydajności perystaltyki jelit.  Błonnik nierozpuszczalny wpływa również na zwiększenie mas kałowych i zmniejsza ryzyko wystąpienia zaparć oraz wzdęć. Otręby pszenne nie mają sobie równych w wiązaniu wody. 10g otrębów pszennych potrafi związać aż 45g płynu. Oznacza to, że otręby pszenne w największym stopniu zwiększą objętość stolca. Inną zaletą stosowania produktu bogatego w błonnik nierozpuszczalny jest szybsze i większe odczuwaniu sytości po spożyciu posiłku. Taki efekt szczególnie pomocny jest osobom na diecie redukcyjnej, które dodatkowo muszą przeżuwać twardy pokarm dłużej. Inną zaletą spożywania otrębów pszennych jest ich wpływ na zmniejszenie ryzyka wystąpienia nowotworu jelita grubego,  otyłości, zaparć i chorób układu krążenia.

Otręby żytnie powstają w procesie obróbki ziaren żyta. W zależności od rodzaju przemiału i producenta otręby każdego zboża mogą różnić się od siebie składem. Warstwa aleuronowa, łuska oraz owocnia ziarna żyta nie jest tak łatwa do usunięcia jak w przypadku ziaren pszenicy. W związku z tym otręby żytnie charakteryzują się dużą zawartością błonnika (39g na 100g produktu) nie tylko nierozpuszczalnego, który mimo wszystko stanowi większość włókna żyta, ale również rozpuszczalnego. Ich skład pozwala zatem zarówno na zwiększanie mas kałowych jak i na usuwanie sprzężonych z kałem wolnych kwasów żółciowych.  Otręby żytnie poddawane są w jelicie fermentacji szybciej niż ich pszenna wersja przez co w większym stopniu przyczyniają się do wytwarzania kwasu masłowego, który wykazuje działanie ochronne w stosunku do komórek jelitowych.

Owies to trawa jednoroczna a jego ziarna przekształcane są w procesie przemiału do kasz lub mąki. Otręby owsiane w 100g produktu zawierają 14,5g błonnika. Aż 30% błonnika w otrębach owsianych stanowi włókno rozpuszczalne i beta-glukany. Dzięki wysokiej zawartości błonnika rozpuszczalnego otręby owsiane działają absorbująco na kwasy żółciowe poprzez ich związanie z kałem i zwiększają ich wydalanie. Błonnik rozpuszczalny tworzy w lepkie roztwory i może opóźniać pasaż jelitowy dzięki czemu wydłuża uczucie sytości po posiłkach. Danie zawierające otręby owsiane spowalnia wchłanianie glukozy i steroli. W związku z tym stosowanie otrębów owsianych pomoże w normalizacji nie tylko stężenia cholesterolu we krwi ale także wpłynie na unormowanie gospodarki węglowodanowej. Jeżeli jesteś osobą zmagającą się z  nadwagą lub otyłością to możesz mieć zwiększone ryzyko wystąpienia insulinooporności, cukrzycy, zawału lub udaru, a regularne spożycie otrębów owsianych, z uwagi na ich działanie normalizujące na poziom glukozy i cholesterolu, będzie dla Ciebie prozdrowotnym działaniem.

 

Podsumowując, jeżeli zależy Ci na zmniejszeniu glikemii poposiłkowej i stężenia cholesterolu LDL wybierz otręby owsiane. Jeżeli zdarzają Ci od czasu do czasu się problemy z wypróżnianiem stosuj regularnie dodatek otrębów żytnich. Jeżeli jednak męczą Cię zaparcia i chciałabyś lub chciałbyś zmniejszyć ryzyko wystąpienia nowotworu jelita zainteresuj się zastosowaniem otrębów pszennych. Pamiętaj jednak, że zwiększając ilość spożywanego błonnika musisz zadbać o odpowiednią podaż płynów. Niedostateczne nawodnienie może zwiększyć dolegliwości jelitowe i zintensyfikować zaparcia.

Nie zaleca się spożywania otrębów osobom niedożywionym? Otręby z uwagi na dużą zawartość błonnika mogą wiązać składniki mineralne i pogłębiać niedobory pokarmowe.

Produkty pełnoziarniste powinny stanowić podstawę diety? Szczególnie osoby otyłe mogą rozważyć dodatek otrębów do codziennej diety zwiększając tym samym poziom sytości po posiłkach i zmniejszyć ryzyko wystąpienia insulinooporności i cukrzycy.

 

Autorką artykułu jest 

Chudy S., Makowska A., Michniewicz J., Polcyn A., „Application of oat, wheat and rye bran to modify nutritional properties, physical and sensory characteristics of extruded corn snacks”, Acta Scientiarum Polonorum, 2015, 14(4), str. 375-386

Zitterman A., „Dietary Fiber. Bran.”, Encycolopedia od Food Sciences and Nutrtion (Second Edition), 2003, str. 1844-1850.

 

 Arens U., „Authorised EU health claim for rye fiber”, Foods, Nutrients and Food Ingredients with Authorised EU Health Claims, 2015, 2, str. 129-137

JAK OBNIŻYĆ CHOLERSTEROL?

Lipidy ulegają wielu przemianom w organizmie ludzkim. Transport trójglicerydów odbywa się z jelit i wątroby do komórek mięśniowych w celu uzyskania energii oraz do komórek tłuszczowych gdzie ulegają one zmagazynowaniu. Cholesterol należy do lipidów z grupy steroidów. Jest to składnik niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Około 2/3 cholesterolu pochodzi z endogennej ( wewnętrzej, samodzielnej) produkcji cholesterolu. Pozostała część, czyli 1/3 pochodzi z syntezy egzogennej, czyli wynikającej ze spożycia pokarmów.

Cholesterol jest potrzebny naszemu organizmowi, ponieważ buduje błony i  jest prekursorem hormonów steroidowych oraz kwasów żółciowych.

Wątroba syntetyzuje dziennie nawet 800-900mg cholesterolu VLDL, który następnie przekształcany jest w IDL, LDL i rozdysponowany do różnych tkanek organizmu. Tkanki wykorzystują go wielorako, między innymi do produkcji kwasów żółciowych i hormonów. Kiedy tkanki otrzymają zbyt dużo cholesterolu zwracają go z powrotem do wątroby.

U podstawy syntezy cholesterolu leży między innymi glukoza, która poddana wielu specyficznym przemianom pozwala na powstanie mewalonianu, a w późniejszym czasie cholesterolu.

Zaburzenia przemian lipidów mogą powodować zwiększone ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych. Niestety aż 4 miliony ludzi rocznie traci życie z ich powodu.  Najczęściej dochodzi do zgonów kobiet, szczególnie po 65 roku życia, co jest związane z przejściem przez menopauzę oraz mężczyzn przed 65 rokiem życia.

Podstawowymi czynnikami warunkującymi obniżenie ryzyka zachorowania na choroby sercowo-naczyniowe są czynniki społeczno-ekonomiczne, powtarzalne wybory zdrowotne, interwencje lecznicze i edukacja. Jak widać ważna jest walka z chorobą z poziomu całej populacji jednak osobisty wysiłek jest również konieczny i potrzebny.

Co prawda coraz więcej pacjentów, którzy zgłaszają się do szpitala z zawałem, zostaje odratowanych, jednak należy być świadomym, że niedokrwienie mięśnia sercowego wiąże się z dużym ryzykiem powikłań, które obniżają wydajność pracy serca i możliwości wydolnościowe organizmu.

Aby ocenić ryzyko sercowo-naczyniowe lekarze korzystają ze skali SCORE, która bierze pod uwagę: ciśnienie tętnicze skurczowe, poziom cholesterolu całkowitego we krwi, płeć, wiek oraz palenie tytoniu. W związku z tym wiemy, że starszy wiek, płeć męska, podwyższony cholesterol, podwyższone ciśnienie tętnicze i palenie wpływają na zwiększenie ryzyka wystąpienia zdarzeń sercowo-naczyniowych.

Czynniki ryzyka wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych (CVD) dzielą się na modyfikowalne i niemodyfikowalne. Niemodyfikowalnymi czynnikami są wiek, już występująca miażdżyca, mutacje genetyczne oraz dodatni wywiad chorób w rodzinie w stosunkowo wczesnym okresie życia. Czynnikami, którymi powinniśmy zainteresować się w większym stopniu są te nazywane modyfikowalnymi. Mamy bowiem na nie wpływ i możemy pracować nad zmniejszeniem ich wpływu na zwiększenie ryzyka CVD. Czynnikami modyfikowalnymi są niewłaściwe żywienie, palenie papierosów, niska aktywność fizyczna, podwyższone ciśnienie krwi, zbyt wysokie stężenia cholesterolu LDL i trójglicerydów i obniżone stężenie HDL, a także nadmierna masa ciała. Jak widać, wystarczy abyśmy zadbali o odpowiednią masę ciała i prawidłowe żywienie aby już obniżyć ryzyko CVD. Mamy realny wpływ na ochronę swojego zdrowia.

Podstawowymi zaburzeniami przemian lipidów są hipercholesterolemia, gdy LDL > 115mg/dl i dyslipidemia aterogenna, gdy TG ≥ 150 mg/dl lub HDL < 40mg/dl u mężczyzn i HDL <46mg/dl u kobiet.

Przyczyną dyslipidemi aterogennej, czyli takiej, która powoduje wystąpienie miażdżycy jest pośrednio oporność na insulinę mięśni i wątroby czyli zespół metaboliczny czy cukrzyca typu 2. Warto pamiętać, że miażdżyca może mieć swoje początki już w życiu płodowym. Miażdżyca zwęża światło naczyń krwionośnych, czym może doprowadzić do zawału a także powoduje powstanie tętniaków, które jeżeli pękną mogą doprowadzić do zgonu.

Jak przeczytałaś lub przeczytałeś w pierwszej części artykułu, jest kilka czynników, na które mamy wpływ i możemy dzięki zmianie stylu życia zapobiec wystąpieniu chorób serca, zawału czy pęknięciu tętniaka. 

Oto 10 możliwych do wprowadzenia zmian, dzięki którym możesz zapobiec chorobom sercowo-naczyniowym i wpłynąć na obniżenie stężenia cholesterolu we krwi:

1. Zadbaj o odpowiednie żywienie poprzez ograniczenie podaży cukrów prostych, produktów przetworzonych i takich, które zawierają naprawdę duże ilości cholesterolu: nerki wieprzowe, owoce morza

2. Regularnie się ruszaj, przynajmniej 150 min tygodniowo

3. Dodawaj do posiłków związki antyoksydacyjne – imbir, kurkumę, gorzkie kakao, czosnek, pij zieloną herbatę

4.  Ograniczaj podaż soli – nie musisz zrezygnować z niej całkowicie, ponieważ organizm potrzebuje sodu, szczególnie w ciepłe dni, jednak staraj się nie wybierać produktów mocno solonych: wędlin, kabanosów, konserw mięsnych, ryb solonych

5. Zadbaj o odpowiednie spożycie błonnika, który pozwala na usuwanie cholesterolu wraz z kałem

6. Rzuć palenie

7.  Zadbaj o odpowiednią podaż kwasów omega -3, np. poprzez spożycie ryb

8.  Zrezygnuj ze słodkich i słonych, przetworzonych przekąsek i zastąp je orzechami

9.  Ogranicz do minimum słodzone napoje i zastąp je wodą i herbatą

10. Zadbaj o normalizację masy ciała

 

Aż 8 z 10 podanych wskazówek dotyczy odpowiedniego żywienia i zadbania o potencjał antyoksydacyjny diety. To, czym żywisz swój organizm ma pływ na zmniejszenie ryzyka wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych. Jeżeli nie potrafisz samodzielnie komponować codziennej diety i chciałabyś lub chciałbyś zadbać o swoje zdrowie możesz skorzystać z porad dietetyka i pozwolić sobie pomóc chociażby poprzez zastosowanie odpowiednio zbilansowanej, przygotowanej przez profesjonalistów diety o obniżonym indeksie glikemicznym lub wegetariańskiej z dodatkiem ryb.

Nie tylko spożycie tłuszczu wpływa na poziom cholesterolu we krwi? Zwiększenie cholesterolu LDL może być spowodowane także przez niedoczynność tarczycy, zespół nerczycowy oraz sterydoterapię.

Aż 2/3 cholesterolu w naszym ciele pochodzi z syntezy endogennej? Tylko 1/3  cholesterolu pochodzi z syntezy egzogennej i na jej wpływ ma spożycie cholesterolu wraz dietą.

Podwyższony poziom homocysteiny  jest czynnikiem ryzyka CVD. Odpowiednia podaż kwasu foliowego pomaga obniżyć poziom homocysteiny.

 

Autorką artykułu jest  

Steinberg D. i inni, „ Beyond Cholesterol”,  The New England Journal od Medicine, 320, 1989

Lemieux I., Lamarche B., Couillard C., „ Total Cholesterol/HADL Cholesterol Ratio as Indices of Ischemic Heart Disease Risk in Man”, Archives of Internal Medicine,  2001

 

DIETA W CUKRZYCY CIĄŻOWEJ

Cukrzyca ciężarnych (ang. Gestational Diabetes Mellitus, GDM) jest to zaburzenie tolerancji węglowodanów, które diagnozuje się w ciąży u 2% kobiet spodziewających się dziecka. Inne źródło podaje, że dotyczy od 3 – 10% kobiet ciężarnych. Według zaleceń Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, diagnostyka tego rodzaju cukrzycy powinna być przeprowadzona między 24 a 28 tygodniem ciąży. W tym celu wykorzystuje się badanie przesiewowe, OGTT (ang. Oral Glucose Tolerance Test) weryfikujące stężenie glikemii. Podczas, gdy poziom glukozy we krwi żylnej wynosi > 140 mg/dl powinno przeprowadzić się dalszą, holistyczną diagnostykę metaboliczną. Cukrzyca ciężarnych może wiązać się z wystąpieniem wad wrodzonych u dziecka, m.in. wad serca, układu nerwowego, wątroby i makrosomią. Najistotniejszymi czynnikami zwiększającymi ryzyko tego typu cukrzycy są zmiany hormonalne (zwiększone stężenie estrogenu, progesteronu, prolaktyny oraz laktogenu łożyskowego) co może wpływać na wahania stężeń insuliny.

Cukrzyca ciążowa najczęściej dotyka kobiet, które mają ponad 35 lat lub z glukozurią, występującą w dwóch badaniach w czasie trwania ciąży. Dotyka również kobiet, które urodziły dziecko ważące ponad 4 kg lub z wadą rozwojową. Na zachorowanie narażone są także kobiety, które przed ciążą miały zaburzenia masy ciała (nadwaga zwiększa ryzyko GDM 2-krotnie, otyłość – 4-krotnie, natomiast skrajna otyłość 9-krotnie). Biorąc pod uwagę poziom hiperglikemii rozróżnia się dwie grupy GDM: G1 i G2.

Kobiety ciężarne z grupy G1 poddane są leczeniu polegającym na odpowiedniej diecie oraz aktywności fizycznej, ze względu na łagodny charakter cukrzycy. Pacjentki z G2 kwalifikują się do insulinoterapii, ze względu na nasilone zaburzenia gospodarki węglowodanowej, ponadto mają większe prawdopodobieństwo wystąpienia cukrzycy typu 2 po ciąży niż pacjentki z G1.

Przyszła matka z cukrzycą ciążową powinna przestrzegać odpowiedniej diety i wdrożyć zdrowy styl życia. W momencie, gdy zmiana trybu życia i odpowiednie odżywianie nie są wystarczające, należy stosować insulinoterapię, metodą wielokrotnych podskórnych wstrzyknięć. Dieta powinna zawierać około 40-50% węglowodanów, 20-30% tłuszczów i około 1,1-1,3 g białka na kilogram masy ciała. Wartość energetyczna diety powinna oscylować w granicach 30 kcal/kg należnej masy ciała lub 25-30 kcal/kg masy ciała u kobiet z nadwagą i otyłością (min. 1600-1800 kcal). Najlepiej jest, gdy dieta jest indywidualna dostosowana do stężeń glukozy, natomiast głównym zaleceniem jest dieta o obniżonym indeksie glikemicznym.

Poniżej przedstawiam tabelę pokazującą jakie produkty spożywcze zwiększają ryzyko wystąpienia cukrzycy ciążowej, a jakie to ryzyko obniżają.

Źródło: Kargulewicz A., Postępowanie żywieniowe u kobiety z cukrzycą ciążową, “Food Forum” 2018, 5(27)/2018, s. 30

Brak leczenia niesie ze sobą duże zagrożenia dla matki, do których należą: wielowodzie, wzrost ciśnienia tętniczego, szybsze rozwiązanie ciąży oraz niekiedy wykonanie cięcia cesarskiego oraz zagrożenia dla dziecka – wady rozwojowe, makrosomia oraz zaburzenia metabolizmu (hipoglikemii, hipokalcemii i hipomagnezemii). Glukoza w odróżnieniu od insuliny przenika przez łożysko z krwiobiegu matki do dziecka. W sytuacji, gdy występują duże stężenia glukozy u matki, hiperglikemia występuje również u dziecka. Od około 20 tygodnia komórki wysp trzustkowych dziecka stają się wrażliwe na glukozę, gdy jest jej zbyt duża ilość następuje przerost komórek beta trzustki, następnie nadprodukcja insuliny, a w efekcie makrosomia, czyli nadmierna masa ciała dziecka.

Po urodzeniu dziecka, matka powinna prowadzić samokontrolę glikemii. Wystąpienie cukrzycy ciążowej niesie duże ryzyko wystąpienia cukrzycy typu 2 w późniejszych latach u matki.  Każda kobieta po przebytej cukrzycy ciążowej zobligowana jest do wykonania badań, które wykażą czy tolerancja glukozy jest prawidłowa.  Matki powinny poddać się badaniu OGTT między 6 a 12 tygodniem po urodzeniu dziecka. Następnie zalecane jest oznaczanie stężenia glukozy na czczo przynajmniej raz w roku. Kiedy kobieta planuje zajść w kolejną ciążę, również powinna wykonać test OGTT, ponieważ u około ⅓ kobiet cukrzyca ciążowa pojawia się w kolejnej ciąży.

Zaprzestanie palenia papierosów przed planowanym zajściem w ciążę, znacznie zmniejsza ryzyko wystąpienia cukrzycy ciążowej !

 Autorką artykułu jest 

Bibliografia:

 

1.     American Diabetes Association. Gestational diabetes mellitus. Diabetes Care. styczeń 2004;27 Suppl 1:S88-90.

2.     Chu SY, Callaghan WM, Kim SY, Schmid CH, Lau J, England LJ, i in. Maternal obesity and risk of gestational diabetes mellitus. Diabetes Care. sierpień 2007;30(8):2070–6.

3.     Cypryk K., Szymczak W., Czupryniak L., Sobczak M., Lewinski A. Gestational diabetes mellitus - an analysis of risk factors. Endokrynol Pol. 2008; 59(5): 393-397

4.     Czupryniak L. Diabetologia. Kompendium. 1. wyd. Poznań: Termedia Wydawnictwa Medyczne; 2014.

5.     Fabian W, Koziarska-Rościszewska M, Szymczyk I. Cukrzyca. Praktyka Lekarza rodzinnego. 1. wyd. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL; 2008.

6.     Kapusta J, Kapusta P, Rusin W. Cukrzyca bez strachu. 1. wyd. Wydawnictwo Dragon; 2017. (Medica).

7.     Kasperska-Czyżykowa T, Jedynasty K. Rozpoznawanie i leczenie cukrzycy typu 2. 1. wyd. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL; 2001.

8.     Mijatovic-Vukas J., Capling L., Cheng S. i wsp. Associations of diet and physical activity with risk for gestational diabetes mellitus: a systematic review and meta-analys. Nutrients 2018; 10; 698.

9.     Pawlik D., Radziszewska R. Cukrzyca matki i jej konsekwencje dla dziecka. Endokrynol Ped 2015; 14(1): 43-51

10.  Polskie Towarzystwo Diabetologiczne. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2017. T. 3. 2017.

11.  Polskie Towarzystwo Diabetologiczne. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2018. T. 4. 2018.

12.  Szczeklik A, Alkiewicz J. Choroby wewnętrzne: podręcznik multimedialny oparty na zasadach EBM. [T. 1] [T. 1. Kraków: Medycyna Praktyczna; 2005.

SUPERFOODS - MORWA BIAŁA

 

 

Morwa biała pochodzi z Azji, a dokładnie Chin. Rozpowszechniła się ona na terenach Afryki, Ameryki i wyspach Pacyfiku. W Polsce występuje jeden gatunek morwy - morwa biała. Pomimo swojej nazwy charakteryzuje się ona fioletowo-czarną barwą.

Liście morwy białej wykazują właściwości lecznicze. Od lat była stosowana w medycynie chińskiej. W dzisiejszych czasach odkrywamy ją na nowo i poznajemy jej pozytywny wpływ na zdrowie człowieka. Liście morwy białej działają stabilizująco na poziom glukozy we krwi poprzez hamowanie przyswajania glukozy w przewodzie pokarmowym, dlatego też mogą być polecane pomocniczo w cukrzycy typu 2 oraz przy odchudzaniu. Dodatkowo liście morwy białej bogate są w antyoksydanty m.in. kwas askorbinowy oraz flawonoidy. (link do artykułu antyoksydanty). Dodatkowo warto wspomnieć, że owoce morwy białej są jadalne i również wykazują podobne działanie co liście morwy.

Leczenie zaburzeń metabolizmu glukozy powinno opierać się na terapii behawioralnej. Morwa biała jest obecnie najczęściej stosowanym suplementem diety, wykazującym przeciwcukrzycowe działanie. Liście morwy są bogate w 1- deoksynojirimycynę (1- DNJ), któremu przypisuje się efekt hamowania enzymów trawiących węglowodany. Dla zobrazowania działania morwy białej przedstawię badanie, które było przeprowadzone u 25 zdrowych ochotników w wieku 19 – 27 lat. W badaniu oceniono wpływ suplementacji ekstraktem z liści morwy białej (36 mg 1- DNJ) na trawienie i wchłanianie skrobi. Do oceny tego procesu wykorzystano test oddechowy ze znakowanym izotopem C13, naturalnie występującym w płatkach kukurydzianych, bogatych w skrobię. Wykazano, że jednorazowa dawka ekstraktu z liści morwy białej, podana po posiłku testowym, zmniejsza trawienie i wchłanianie skrobi. Autorzy sugerują, że morwa biała może być wykorzystywana zarówno w profilaktyce, jak i leczeniu zaburzeń gospodarki węglowodanowej. Kolejne badanie na 12 osobach z cukrzycą typu 2 pokazuje, że miesięczne spożywanie morwy białej spowodowało spadek stężenia glukozy o około 73,8 mg% oraz zmniejszenie HbA1c (hemoglobina glikowana) z 7,8 % na 7 %. Inne badanie przeprowadzone u 10 chorych na cukrzycę typu 2 i 10 osób zdrowych, którym podawano 1 g liści morwy lub placebo oraz 75 g rozpuszczonej sacharozy i wykonano test OGTT (test obciążenia glukozą), wykazuje spowolnienie wzrostu poziomu glukozy we krwii, u osób które przyjęły ekstrakt z morwy. Chciałabym dodatkowo przedstawić badanie na zwierzętach, które wykazało przede wszystkim działanie antyhiperglikemiczne. Badanie prowadzone przez Mohammadi i Naik dowiodło, że u szczurów z cukrzycą po wdrożeniu morwy białej zachodzi wzrost masy i średnicy wysepek trzustkowych. Andallu i wsp. zbadali wpływ wyciągu z morwy białej na profil lipidowy u osób z cukrzycą typu 2. Pacjentów podzielono na dwie dwunastoosobowe grupy. Pierwsza stosowała ekstrakt z morwy białej, natomiast druga - glibenklamid – lek z grupy pochodnych sulfonylomocznika przez miesiąc. Wyniki okazały się znaczące, u cukrzyków z pierwszej grupy. Zaobserwowano spadek stężenia glukozy oraz poprawę profilu lipidowego (cholesterol całkowity: spadek o 12%, trójglicerydy - 16%, LDL - 23%, natomiast frakcja HDL cholesterolu wzrosła o 18%).

    Ze względu  na dużą zawartość związków bioaktywnych odgrywa istotną rolę w profilaktyce i leczeniu otyłości, nadciśnienia tętniczego oraz w unormowaniu poziomu cholesterolu. Morwa biała bogata jest w olejki eteryczne, aminokwasy, witaminy, takie jak: A, B1, B2, C, składniki mineralne: cynk, miedź, bor, mangan, żelazo. Dzięki zawartości alkaloidu 1- DNJ powoduje wzrost adiponektyny, która zwiększa wrażliwość komórek na insulinę, dlatego korzystnie jest stosować tę roślinę u osób z insulinoopornością.

👉 Na rynku obecnie jest bardzo dużo produktów z morwy białej i są to przede wszystkim herbatki, tabletki z wyciągiem morwy, owoce suszone, czy soki. 

👉 Podsumowując, morwa biała może być korzystna dla osób z cukrzycą, insulinoopornością, otyłością, zaburzeniami lipidowymi oraz z nadciśnieniem tętniczym. Może być ona stosowana również profilaktycznie przez wszystkie grupy pacjentów jaki i osoby zdrowe.

👉 Przygotowanie naparu jest bardzo proste. Wystarczy 1 g suszonych liści morwy białej, zalać 100ml wody i parzyć je i parzenie ich przez około 5 minut. Po tym czasie herbatka jest gotowa do picia. Zachęcam do wdrożenia morwy białej w swoim codziennym jadłospisie.

Pędy i liście morwy białej zawierają hormon wzrostu? W Chinach napar podawano dzieciom bardzo szczupłym i wolno rosnącym.

 

 Autorką artykułu jest 

Bibliografia:

 

1. Andallu B., Suryakantham V., Lakshmi Srikanthi B., Reddy G. K., (2001), Effect of mulberry (Morus indica L.) therapy on plasma and erythrocyte membrane lipids in patients with type 2 diabetes. Clinica Chimica Acta, International Journal of Clinical Chemistry, 2001,s. 47-53.
2. Józefczuk J, Malikowska K, Glapa A, Stawińska-Witoszyńska B, Nowak JK, Bajerska J, i in. Mulberry leaf extract decreases digestion and absorption of starch in healthy subjects-A randomized, placebo-controlled, crossover study. Adv Med Sci. wrzesień 2017, 62(2), s. 302–6.
3. Mohammadi J., Naik P. R., The histopathologic effects of Morus alba leaf extract on the pancreas of diabetic ratS, Turkish Journal of Biology, 2021, s. 211-216.
4. Molski M., Nowoczesna Kosmetologia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2014, s. 19. ISBN 978-83-01-17976-2.
5. Morwa biała jako suplement. Jakie jest jej zastosowanie? - w Women's Health, Women's Health Polska [dostęp 2021-05-27].
6. Ratajczak A, Nawrocka M, Szulińska M, Bogdański P. Suplementy diety w leczeniu cukrzycy typu 2 - fakty i kontrowersje. Farm Współczesna, 2015, (8), s. 36–43.
7. Wrzaskowski A., Morwa biała i jej wpływ na stabilizację poziomu glukozy i cholesterolu w organizmie, “Food Forum” 2019, 4(32)/2019, s. 72.